نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، موسسه عالی آموزش بانکداری ایران

چکیده

ریسک، بخش جداناپذیر معاملات مالی است. در گذر زمان، طیف وسیعی از ابزارهای ساده و پیچیده نظیر مشتقات برای پوشش و مدیریت ریسک خلق شده است. مشتقات به طور خلاصه ابزارها یا دارایی‌های مالی هستند که ارزش آنها از ارزش دارایی زیربنا مشتق شده است و در بازارهای مالی جهان برای مقاصد مختلفی از قبیل پوشش ریسک، سفته‌بازی و آربیتراژ مورد استفاده قرار می‌گیرند.
در دهه اخیر، مشتقات مالی به دلیل اهمیت و پیچیدگی های خاص خود و پیشگامی در صنعت بانکداری مورد توجه محققان مالی اسلامی قرار گرفته است. با وجود نقش و اهمیتی که مشتقات مالی متداول در اقتصاد و بانکداری متعارف دارند اما همه این ابزارها و محصولات انطباق زیادی با قواعد اسلامی ندارند. با این حال، به منظور پاسخگویی به نیازهای نوین و رو به رشد بازار، برخی از کشورها و مؤسسات مالی اسلامی سعی کرده‌اند تا با استخراج منطق درونی حقوق اسلامی و بهره‌گیری از فقه پویای اسلامی و کمک مهندسان مالی، زمینه طراحی و معرفی ابزارها و محصولات مشتقه اسلامی را برای مقاصد پوشش ریسک فراهم آورند.
در این مقاله، مبانی فکری و تجربه‌های عملی ابزارها و محصولات نوین بانکداری اسلامی در زمینه مشتقات مالی اسلامی مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. گرچه اعتبار و استفاده از همه ابزارهای نوین مشتقه اسلامی مورد اتفاق نظر اکثریت مکاتب فکری و فقهای اسلامی نیست و حتی در برخی موارد مخالفت‌های صریح وجود دارد، لیکن بررسی و آگاهی از تجارب سایر کشورها و مؤسسات اسلامی در زمینه خلق محصولات و ابزارهای نوین مشتقه اسلامی می‌تواند به ایجاد زمینه لازم برای تفکر و اخذ تجارب احسن کمک کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Instruments and Derivative Products in Islamic Banking Philosophy and Practical Experiences

نویسنده [English]

  • Hasan Golmoradi

Assistant Professor, Iran Banking Institute

چکیده [English]

Risk is an inseparable part of financial transactions. During the course of time, a wide range of simple and complicated instruments like derivations for covering and management have been created. In sum, derivations are financial possessions or instruments whose value is derived from the fundamental assets, and are used in global financial markets for a variety of goals like hedging, and arbitrage.
In the recent decade, due to their importance and complexity, financial derivations have won the attention of financial researchers. Despite of their special role, importance, and leadership in current economy and banking industry, current financial derivations are not in accordance with Islamic rules perfectly. However, for the sake of accountability to the developing and modern needs of the market, some of the Islamic countries and financial institutions have made attempts to develop the internal logic of Islamic law, and make use of the dynamic Islamic jurisprudence and financial engineers' assistance to provide opportunities for designing and introducing instruments and Islamic products for hedging.
This article deals with philosophy and practical experiences of the instruments and new products of Islamic banking in Islamic financial derivations. Although the majority of schools of thought and Islamic jurists do not agree over the use of all these recent Islamic derived instruments and even in some cases there are serious disagreement and explicit oppositions. Nontheless, discussing and awareness of other countries' and Islamic institutes' experiences in the creation of new Islamic derived instruments and products can be beneficial to the process of contemplation and obtaining of the best possible experience.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Financial Derivatives
  • Structural Product
  • Islamic Hedging
  • Risk Management

خمینی(ره)، روح الله الموسوی (1363)؛ کتاب البیع، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان

درخشان، مسعود(1383)؛ مشتقات و مدیریت ریسک در بازارهای نفت، مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی

رضایی مجید(1382)؛ بررسی فقهی ابزارهای مالی مشتقه، اقتصاد اسلامی، سال سوم، شماره 35

عصمت پاشا، عبیداله (1382)؛ فلسفه و سیر تکاملی ابزارهای مالی مشتقه و دیدگاه­های فقهی، ترجمه علی صالح­آبادی، فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، شماره 9

جان هال، (1384)، مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک، مترجمان: سجاد سیاح و علی صالح­آبادی، شرکت کارگزاری مفید

فطانت محمد و ابراهیم آق­پور (1380)؛ اوراق اختیار معامله در بازار سرمایه ایران، تهران، مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی

کمیجانی، اکبر و محمدتقی نظرپور(1387)؛ چگونگی کاربرد عقد استصناع در قانون عملیات بانکی بدون ربا، فصلنامه اقتصاد اسلامی سال هشتم، شماره 30

موسویان، سید عباس(1391)؛ بازار اسلامی سرمایه(1)، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

 

انگلیسی:

‎Al-Suwailem, Sami. (2006); “Hedging in Islamic Finance,” Islamic Development Bank: Occasional Paper No.10;

Al-Suwailem, Sami. (2007); At-Tahawwuth fi al-Tamwil al-Islami, Al-Bank Al-Islami Li At-Tanmiyah, Al-Ma’ahad Al-Islami Lil Buhuth Wa Tadrib, Jeddah.

Azim Omar.(2012); Islamic Islamic Derivatives and Structured Products, International Islamic university of Malaysa, Ggarden knowledge And virtue

Bacha, Obiyathulla I. (2007); Financial Derivatives: Markets and Applications in Malaysia, 2nd ed. Malaysia: McGraw-Hill

Bacha, Obiyathullah Ismath, (1999); Derivative Instruments and Islamic Finance: Some Thoughts For a Reconsideration, International Journal of Islamic Services, Vol. 1, No. 1, April-June

Chace D. M. (2004);an Introduction To Derivative And Risk Management (6th Edn  , USA: South- Western

Dusuki Asyraf Wajdi. (2009); Shariah Parameters on Islamic Foreign Exchange Swap as Hedging Mechanism in Islamic Finance International Conference on Islamic Perspectives on Management and Finance,University of Leicester; 2nd – 3rd July

Dusuki Asyraf Wajdi. (2012); Principle and Application of Risk Management and Hedging Instruments In Islamic Finance, International Shari'ah Research Academy For Islamic Finance (ISRA), Kuala Lumpur, Malaysia

Dusuki Asyraf Wajdi and Shabnam Mokhtar.(2010);The Concept and Operations of Swap as a Hedging Mechanism for Islamic Financial Institutions, ISRA Research Paper (No. 14), International Shari’ah Research Academy for Islamic Finance

Ghuddah  Abdul Sattar Abu. (2007); Buhuth Fi Al-Mu`amalat wa Al-Asalib Al-Masrafiah Al-Islamiyyah,Al-Juz al-Thamin,No.8, Majmuah Dallah Al-Barakah, Jeddah.

Global Islamic Finance Report (GIFR 2010);Islamic Derivatives:Theory and Practice

Gupta S. l. (2006); Finantial Derivative: Theory, Concept and Problems. New Dehli: Prentice – Hall Of India Private Limited.

Hamoud, S. (1976); The Development Of Banking Business Consistent With Islamic Shariah. Amman: Maktabat Al – Aqsa

Injadat Enhab M., (2014); Futures and Forward Contracts from Prespective of Islamic Law,Journal of Economics and Political Economy, Volum 1

Iqbal, Munwar, and Llewellyn, David T. (2002);Islamic Banking and Finance: New Perspectives on Profit Sharing and Risk, USA: Edward Elgar Publishing, Inc.

Iqbal, Zamir, and Abbas Mirakhor. (2006); An Introduction to Islamic Finance – Theory and Practice. Wiley Finance Editions, John Wiley and Sons, Inc., Hoboken/NJ,

Jobst Andreas A and Juan Solé. (2012); Operative Principles of Islamic Derivatives –Towards a Coherent Theory ,IMF Working Paper International Monetary Fund WP/12/63

Jobst, Andreas A. (2007); Derivatives in Islamic Finance, in: Salman, Ali (ed). Islamic Capital Markets—Products, Regulation and Development. Islamic Development Bank, Islamic Research and Training Institute (IRTI), Jeddah.

Jobst, Andreas A., and Juan Solé, (2009); The Governance of Derivatives in Islamic Finance, Journal of International Banking Law and Regulation, Vol. 24, No. 11

Kamali, M. H. (2007); Commodity Futures: an Islamic Legal Analysis, Thunderbird International Business Review, 49(3)

Kamali, Mohammad Hashim.(2001); Islamic Commercial Law—An Analysis of Futures and Options.Islamic Texts Society, Cambridge, UK, Chapter 10.

Kamali, Mohammad Hashim (1999);Uncertainty and Risk-taking (Gharar) in Islamic Law, Paper presented at the International Conference on Takaful/Islamic Insurance (July 2–3), Kuala Lumpur.

Khan, Muhammad Akram. (1991);Commodity Exchange and Stock Exchange in an Islamic Economy, In A. H. M. Sadeq and others (eds.) Development and Finance in Islam.Kuala Lumpur, Malaysia: International Islamic University Press

London School of Economics,(2009);Basic Sharia Principles Governing Risk Management, paper presented in Harvard-LSE Workshop on Risk Management. London School of Economics, February 26,

M. Kabir Hassan Michael Mahlknecht (2011); Islamic Capital Markets Products and Strategies, A John Wiley and Sons, Ltd., Publication

Marshall John F. and Kenneth R. Kapner. (1990),Understanding Swap Finance: South-Western Publishing Co., Cincinnati, OH.

Obaidullah, Mohammed. (1998);Financial Engineering with Islamic Options, Islamic Economic Studies, Vol. 6, No. 1.

Sidney Yankson.(2011); Derivatives in Islamic Finance: A Case for Profit rate Swaps’, Journal of Islamic Economics, Banking and Finance, Vol. 7, issue 1

Swan, E. J. (2000); Building Global Market: A 4000 Year History of Derivatives. Kluwer Law International

Tolle, S., Hutter B., Ruthemann, P. and Wohlwend, h. (2008); Structured products in wealth management . Singapore: John Wiley and Sons.

Usmani, Maulana Taqi.(1996); Futures, Options, Swaps and Equity Investments, New Horizon, Institute of Islamic Banking and Insurance, No. 59 (June)

Usmani, Maulana Taqi (1999); What Shari’ah Experts Say: Futures, Options and Swaps, International Journal of Islamic Financial Services, Vol. 1, No. 1.